इन्टरनेटको लत र साइबर बुलिङ: समयमै नरोके भयावह स्थिति
माघ २४, २०८१ । आजको डिजिटल युगमा इन्टरनेट हाम्रो जीवनको अभिन्न अंग बनेको छ। सूचना, सञ्चार, मनोरञ्जन र ज्ञानको स्रोतको रूपमा इन्टरनेटको प्रयोग व्यापक छ। तर, इन्टरनेटको अत्यधिक र अव्यवस्थित प्रयोगले गम्भीर सामाजिक चुनौतीहरू पनि खडा गरेको छ। जसमध्ये इन्टरनेटको लत र साइबर बुलिङ प्रमुख समस्याको रूपमा देखा परेका छन्। यी दुवै समस्याले विशेष गरी युवापुस्तालाई आक्रान्त पारेको छ र यसको दीर्घकालीन असर समाजमा नकारात्मक रूपमा पर्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।
इन्टरनेटको सकारात्मक र नकारात्मक पक्ष:
इन्टरनेटले सूचना र ज्ञानको सहज पहुँच, सञ्चारमा सहजता, शिक्षामा पहुँच, मनोरञ्जन र व्यवसायको अवसर जस्ता सकारात्मक पक्षहरू ल्याएको छ। विश्वभरका घटना र जानकारीहरू घरमै बसेर प्राप्त गर्न सकिन्छ। अनलाइन शिक्षाले दुर्गम क्षेत्रका विद्यार्थीहरूलाई पनि गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त गर्ने अवसर दिएको छ। व्यवसायहरूले आफ्नो उत्पादन र सेवाहरूको प्रचारप्रसार गर्न र नयाँ ग्राहकहरूलाई आकर्षित गर्न इन्टरनेटको प्रयोग गरिरहेका छन्। सामाजिक सञ्जालले मानिसहरूलाई एकअर्कासँग जोडिन र आफ्नो विचार व्यक्त गर्न मद्दत गरेको छ।
तर, इन्टरनेटको अत्यधिक प्रयोगले इन्टरनेटको लत, साइबर बुलिङ, गलत सूचनाको प्रसार, गोपनीयताको खतरा र समयको बर्बादी जस्ता नकारात्मक असरहरू पनि निम्त्याएको छ। इन्टरनेटमा उपलब्ध हानिकारक सामग्रीले बालबालिकाको मानसिक विकासमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। सामाजिक सञ्जालमा फैलिने गलत सूचनाले समाजमा भ्रम र द्वेष फैलाउन सक्छ। अनलाइन ठगी र पहिचान चोरी जस्ता घटनाहरूले मानिसहरूको आर्थिक र व्यक्तिगत जीवनमा क्षति पुर्याउन सक्छ।
इन्टरनेटको लत:
इन्टरनेटको लत एउटा मनोवैज्ञानिक अवस्था हो, जसमा व्यक्ति इन्टरनेटको प्रयोगमा अत्यधिक निर्भर हुन्छ र यसलाई नियन्त्रण गर्न असमर्थ हुन्छ। इन्टरनेटको लत लागेका व्यक्तिहरू दिनको धेरै घण्टा इन्टरनेटमा बिताउँछन्, जसले गर्दा उनीहरूको दैनिक जीवन, सामाजिक सम्बन्ध र स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पर्छ। उनीहरू आफ्नो काम, पढाई र परिवारलाई बेवास्ता गर्न थाल्छन् र इन्टरनेट बिनाको जीवन कल्पना गर्न सक्दैनन्। इन्टरनेटको लतले व्यक्तिलाई मानसिक रूपमा कमजोर बनाउँछ र उनीहरूमा तनाव, डिप्रेसन र एन्जाइटी जस्ता समस्याहरू देखा पर्छन्। इन्टरनेटको लतले निद्राको समस्या, आँखाको समस्या, ढाड दुख्ने समस्या र मोटोपन जस्ता शारीरिक समस्याहरू पनि निम्त्याउन सक्छ।
साइबर बुलिङ:
साइबर बुलिङ इन्टरनेटको माध्यमबाट हुने उत्पीडन हो। यसमा कसैलाई अनलाइनमा नकारात्मक टिप्पणी गर्ने, धम्की दिने, अफवाह फैलाउने वा अपमानित गर्ने जस्ता कार्यहरू पर्दछन्। साइबर बुलिङले पीडित व्यक्तिलाई मानसिक रूपमा गहिरो चोट पुर्याउँछ र उनीहरूमा आत्मविश्वासको कमी, एक्लोपन र निराशा जस्ता भावनाहरू पैदा हुन्छन्। कतिपय अवस्थामा साइबर बुलिङले पीडितलाई आत्महत्या गर्न समेत बाध्य पार्न सक्छ। साइबर बुलिङका विभिन्न रूपहरू हुन्छन्, जस्तै:
- फ्लेमिङ: अनलाइनमा अपमानजनक र उत्तेजक टिप्पणीहरू गर्ने।
- हरासमेन्ट: लगातार नकारात्मक सन्देशहरू पठाएर कसैलाई दुःख दिने।
- आउटिङ: कसैको व्यक्तिगत जानकारी बिना अनुमति सार्वजनिक गर्ने।
- एक्सक्लूजन: कसैलाई अनलाइन समूह वा समुदायबाट बहिष्कार गर्ने।
- साइबरस्टाकिंग: कसैलाई लगातार पछ्याउने र निगरानी गर्ने।
- डक्सिङ: कसैको ठेगाना, फोन नम्बर वा अन्य व्यक्तिगत जानकारी अनलाइनमा सार्वजनिक गर्ने।
- क्याटफिशिङ: झुटो पहिचान बनाएर कसैसँग मित्रता गर्ने र ठगी गर्ने।
बालबालिका र किशोरकिशोरीहरू जोखिममा:
बालबालिका र किशोरकिशोरीहरू इन्टरनेटको लत र साइबर बुलिङको उच्च जोखिममा हुन्छन्। उनीहरूको कलिलो मस्तिष्कमा इन्टरनेटको नकारात्मक असर सजिलै पर्छ र यसले उनीहरूको भविष्यमा समेत समस्या निम्त्याउन सक्छ। बालबालिकाहरूलाई इन्टरनेटको सही प्रयोगबारे जानकारी दिनु आवश्यक छ। उनीहरूलाई इन्टरनेटको खतराहरू र साइबर बुलिङका असरहरूबारे सचेत गराउनुपर्छ। उनीहरूलाई अनलाइनमा अपरिचित व्यक्तिहरूसँग कुराकानी नगर्न र आफ्नो व्यक्तिगत जानकारी कसैलाई नदिन सिकाउनुपर्छ।
समाधानका उपायहरू:
इन्टरनेटको लत र साइबर बुलिङको समस्या समाधान गर्नको लागि विभिन्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ। पहिलो, इन्टरनेटको प्रयोगलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ। बालबालिकाको लागि इन्टरनेट प्रयोगको समयसीमा तोक्नुपर्छ र उनीहरूलाई इन्टरनेटको सही प्रयोगबारे जानकारी दिनुपर्छ। दोस्रो, साइबर बुलिङविरुद्ध जनचेतना जगाउनुपर्छ। साइबर बुलिङका नकारात्मक असरहरूबारे समाजलाई सचेत गराउनुपर्छ र पीडितलाई सहयोग गर्ने संयन्त्र बनाउनुपर्छ। विद्यालयहरूले साइबर बुलिङविरुद्ध नीति बनाउनुपर्छ र विद्यार्थीहरूलाई यस बारेमा शिक्षा दिनुपर्छ। तेस्रो, परिवार, विद्यालय र समाज सबैको संयुक्त प्रयासबाट मात्र यो समस्या समाधान गर्न सकिन्छ। परिवारले बालबालिकाको इन्टरनेट प्रयोगलाई निगरानी गर्नुपर्छ र उनीहरूलाई साइबर बुलिङबाट जोगाउनुपर्छ। समाजले पनि इन्टरनेटको लत र साइबर बुलिङका नकारात्मक असरहरूबारे जनचेतना जगाउनुपर्छ। साइबर बुलिङका घटनाहरूमा प्रहरीलाई खबर गर्नुपर्छ र दोषीलाई कानूनी कारबाही गर्नुपर्छ।
डिजिटल साक्षरताको आवश्यकता:
इन्टरनेटको सही प्रयोगको लागि डिजिटल साक्षरता आवश्यक छ। डिजिटल साक्षरताले मानिसहरूलाई इन्टरनेटका खतराहरू पहिचान गर्न र सुरक्षित रूपमा इन्टरनेट प्रयोग गर्न सिकाउँछ। डिजिटल साक्षरता कार्यक्रमहरू विद्यालय र समुदाय स्तरमा संचालन गर्नुपर्छ।
निष्कर्ष:
इन्टरनेट हाम्रो जीवनको लागि अपरिहार्य छ, तर यसको अत्यधिक र अव्यवस्थित प्रयोगले गम्भीर समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ। इन्टरनेटको लत र साइबर बुलिङको समस्या समाधान गर्नको लागि सबैको संयुक्त प्रयास आवश्यक छ। यदि हामीले यस समस्यालाई समयमै सम्बोधन गर्न सकेनौं भने, यसले हाम्रो समाजमा दीर्घकालीन नकारात्मक असर पार्न सक्छ। त्यसैले, इन्टरनेटको प्रयोगलाई सन्तुलित बनाउन र साइबर बुलिङविरुद्ध एकजुट हुन आवश्यक छ। डिजिटल साक्षरतालाई बढावा दिएर र इन्टरनेटको सही प्रयोगलाई प्रोत्साहन गरेर हामी सुरक्षित र सकारात्मक डिजिटल वातावरण निर्माण गर्न सक्छौं।
